تبلیغات اینترنتیclose
سید عماد الدین نسيمی‌ ديوانی‌‌نین نشرلری- 1
سید عمادالدین نسیمی در پژوهشهای دکتر حسین محمدزاده صدیق
شرح افکار، احوال و آثار سید عمادالدین نسیمی بر اساس تحقیقات استاد دکتر حسین محمدزاده صدیق

 

تصویر و پرتره سید عماد الدین نسیمی به قلم ناصر بخشی تبریزی

پرتره سید عماد الدین نسیمی

نقاش: ناصر بخشی، هنرمند تبریزی

الینیزده اولان دیوانی حاضیرلاماق اوچون، هئچ بیر الیازمایا رجوع ائتمه‌دیم، چون کی مندن قاباق بو ایش گؤرولموشدور. الیازمالاری آراشدیرانلارین زحمتلری سایه‌سینده بیز ایندی نسیمی شوناسلیقدا قاباغا گئتمیشیک.

من دؤرد اساس نشر اولان / ب./ ، / آ. / ، / ع. / ، / ح. / نشرلری و اونلاردا گلن اتک یازیلارداکی نسخه فرقلرینی قارشیلاشدیراراق، اؤز نظریمجه ساغلام و تمیز بیر متن حاضیرلاماغا غئیرت گؤستردیم. یعنی:

1. بئیتلرین ساغلام اوخونوشونو تثبیت ائتمگه چالیشدیم.

2. نسیمی‌یه عاد ائتمه‌دیگیم شعرلری نظیره‌لر و مشکوک شعرلر بؤلومونه نقل ائتدیم.

بورادا، هم بو دؤرد علمی- تنقیدی نشری و همده آز- چوخ استفاده ائتدیگیم باشقا نشرلری، نشر تاريخی اعتباری ایله آشاغیدا معرفی ائتمگه چالیشیرام.

1-  /ت./ نشری[1]

نظره بئله گلیر کی 1260 هـ. ایلینده استانبولدا تقویم وقایع مطبعه‌سینده چاپ اولان بو نشر، نسیمی دیوانی‌نین ایلک چاپی‌دیر. بو نشر سونرالار، 1286 هـ. ایلینده ایکی دفعه داها افست طریقی ایله چاپ اولموشدور. نشره اساس آلینان نوسخه ایسه برلن نوسخه‌سی آدلانیر.[2] همین نشر بیر داها 1286 هـ. ایلینده یئنه استانبولدا اختر مطبعه‌سینده چاپ اولموشدور.

بو نشر نسیمی‌نین معروف مثنویسی ایله باشلاییر. سونرا قصیده‌لر، غزللر و باشقا شعرلری گلیر. کیتابین ایچینده 2 مثنوی، 255 غزل و قصیده، 1 ترجیع‌بند و 166 تویوق یئرلشدیریلمیشدیر.

کیتاب سلطان عبدالمجید خان زمانی چاپ اولموشدور. کیتابین سونوندا ایکی صحیفه‌لیک ماده تاریخ و بانی خیر اولانلارین آدلاری گلیر.

کیتابین ایلک 28 صحیفه‌سینده فارسجا 46 غزل و 1 ترجیع‌بند یئر آلمیشدیر. مولانا رفیعی‌نین گنج‌نامه مثنویسی‌ده همین چاپا (ص 8- 1) یئرلشدیریلمیشدیر.

کیتاب 28 + 131 صحیفه‌دیر. بو نشر، بیر اسکی نشر کیمی دگرلیدیر. آز- چوخ استفاده ائتدیم.

2-  / م./ نشری[3]

بو نشرده تورکجه و فارسجا شعر قاریشیق شکیلده اولاراق، مطلعلری‌نین ایلک حرفلرینه گؤره ردیفه سالینمیشدیر. دیوان 251 صحیفه‌دیر، فارسجا بؤلومونده 42 غزل، 1 ترجیع‌بند، 2 قطعه و 2 تک بئیت واردیر. تورکجه بؤلومده ایسه 2 مثنوی، 262 غزل، 10 مینیاتورلو ناتمام غزل، 1 ترجیع‌بند، 156 تویوق و بیر تک بئیت گلمیشدیر. کیتابین 9 صحیفه‌لیک مقدمه‌سی، لغت‌نامه و فهرست جدولی (ص 251 - 233) و 10 مینیاتورو واردیر. بو نشر، بیر اسکی چاپ کیمی دقت نظره آلینمالیدیر.

3-  /آ./ نشری[4]

بو نشری حسین اعیان حاضیرلامیشدیر. اونون همده رسمی دوقتورلوق رساله‌سی اولور کی مدافیعه ائتمیشدیر. او، اثرین 100 صحیفه‌لیک مقدمه‌سینده، نسیمی‌نین حیاتی، شخصیتی و اثرلری حاققیندا دانیشیر. دیوانین متنی ایکی جیلدده ترتیب ائدیلمیشدیر. دیوان ترتیبینده 8 الیازما و 2 چاپدان استفاده ائده‌ن حسین اعیان، 1360 هـ. استانبول چاپی و 1926م. باکی چاپینی گؤز اؤنونه آلمیش و 879 هـ. ایلینده استنساخ ائدیلمیش و حال حاضیردا آنکارا اونیورسیته‌سی دیل و تاریخ جغرافیا فاکولته‌سینده ساخلانیلان الیازمانی اساس قرار وئرمیش و باشقا 7 نوسخه ایله قارشیلاشدیرمیش و نوسخه فرقلرینی اتک یازییا آلمیشدیر.

ولاکین حسین اعیان متنین ترتیبی اوچون، چکدیگی زحمتلره باخمایاراق، علمی یاناشمادا دقت‌سیزلیک‌لر گؤسترمیشدیر. بئله کی:

بعضی غزللرین مختلیف واریانتلارینی، مستقل غزل کیمی گتیرمیشدیر، میثال اوچون دقت سیزلیگیندن 2060 نجی غزلی بیر دفعه‌ده 211- نجی غزل اولاراق وئرمیشدیر. هر ایکی غزل عئینی‌دیر، وئردیگی اتک یازیلاردا عئینی‌دیر (ص 435 و 442). ولاکین همین ایکی اتک یازیدا اولان قارما قاریشیقلیق، تصحیح ائده‌نین الده ائتدیگی نوسخه‌لری دقت‌سیزلیک ایله تارادیغینی ثبوت ائدیر و یا «آخیر» ردیفلی 219- نجی صحیفه‌ده کی غزلی بیر دفعه‌ده «آخی» ردیفی ایله 751- نجی صحیفه‌ده گتیرمیشدیر و یا 435- نجی صحیفه‌ده کی غزلی 442- نجی صحیفه‌ده تکرار ائتمیشدیر.

حسین اعیان البته نوسخه‌لری مقابله ائتمیشدیر، ولاکین نسیمی آدینا اولان هر شعری تنقیدی متنه داخیل ائتمیشدیر. حال بو کی تنقیدی نشردن مقصد، اثرین اورژنال اصلینی اوزه چیخارماقدیر، مصحح ایسه بو ایشی اوخوجویا بوراخمیشدیر.

او ها بئله، تصحیح ایشینه بعضاً نظره گلیر کی چوخ مطمئن یاناشمامیشدیر. میثال اوچون / ب./ 184 و / ح./ 188 نشرلرینده اولان هنوز ردیفلی 10 بئیتلی غزل یئرینه، میصرده ساخلانیلان اعتبارسیز بیر نوسخه‌دن، غزلین آشاغیداکی واریانتینی تقدیم ائتمیشدیر:

دوشدوم ازلده زولفونه دام اولمادان هنوز،
گؤردوم یوزونو کعبه‌ده اهل صفا ایله،
یازمیش یوزونده سوره‌ی رحمانی والسّلام،
گؤردوم یوزونده نور تجلی‌یِ شؤوقونو،
دوردانه دیشلرینی آنین گؤرموش ایدیم اوش،
من حوسنون کیتابینی ختم ائیله‌میش ایدیم،
گؤرموش ایدی نسیمی یوزونده نیشان حق،

 

ایچدیم لبین شرابینی جام اولمادان هنوز.
قیلدیم طواف کعبه حرام اولمادان هنوز.
عرش ایله کورسو، لوح و قلم اولمادان هنوز.
آی و گونشده نورا مقام اولمادان هنوز.
ذرّه صدفده نظم و نیظام اولمادان هنوز.
خط وبیان و حرف و کلام اولمادان هنوز.
اول دم نیشان صوبح ایله شام اولمادان هنوز.

او،کلمه‌لرین دوزگون اوخونماسیندادا بعضاً دقت سیزلیک ایله یاناشمیشدیر. میثال اوچون آشاغیداکی بئیتده:

بوگون اویخولو گؤزوندن یئنه فیتنه‌لر اویاندی،

 

دون و گون ایکی گؤزومدن آخیدار اناردانه.

انار دانه ترکیبینی ائنردانه ( ener dâne) اوخوموشدور. [5] حسین اعیان، ایشی‌نین چتینلیکلریندن دانیشارکن، دئییر:

«عمومیتله، نوسخه فرقلری شعرلرده کی کلمه و یا سطر حدّیندن چوخدور. بو نوسخه فرقلری‌نین شعرلر آلتینا یازیلماسی بیزی ایللرجه اوغراشدیرمیشدیر. نسیمی دیوانی‌نین الیازمالاری‌نین هئچ بیری، بیر- بیری‌نین عئینی دگیلدیر. احتوا ائتدیکلری شعر ساییسی بیریانا، فقط ایکی دیواندان هر ایکیسینده‌ده بولونان بو غزلین بیر- بیریندن چوخ فرقلی اولوشو، بو دیوانلارین چوخ دقتله اوخوناراق، نوتلار آلینماسینی گرهکدیرمیشدیر». [6]

حقیقتاً نسیمی‌نین ساغلام دیوانینی بر پا ائتمک چوخ چتین و حله‌لیک ال چاتماز بیر ایشدیر. حسین اعیانین ایللر بویو زحمته قاتلاشماسینا باخمایاراق، نشر ائتدیگی دیواندا، اؤزو دئمیشکن نسیمی آدینا وئریلن 892 غزل آراسیندان 457 غزل سئچه بیلمیشدیر[7] ولاکین بو غزللردن 50- دن چوخو مشکوک و یا باشقا غزللرین نوسخه بدللری ساییلیر و یا بیر غزلین ایکی نوسخه بدلینی آیری- آیری یئرلرده وئرمیشدیر. سید نسیمی دیوانیندا باش وئره‌ن قارما قاریشیقلارین بیر دلیلینی‌ده حسین اعیان بئله باشا دوشور:

« نسیمی، دیوانینی کلاسیک شکله گؤره تاماملاماغا عؤمرو یئتمه‌دیگی آنلاشیلماقدادیر. قارشیلاشدیرماغا اساس آلدیغیمیز الیازمالارینا گؤره، بو دیواندا بعضی قافیه‌لرده غزل بولونماماقدادیر. سونرادان استنساخ تاریخی بللی اولمایان الیازمالاریندا، نسیمی کیمی بؤیوک بیر شاعیرین دیوانینداکی بو اسگیکلیگه تحمل ائده‌مه‌میش اولاجاقلارکی اسگیک قالان قافیه‌لره‌ده بیره‌ر غزل آرتیرمیشلار. بو علاوه اولونان غزللرده افاده کاملاً دگیشمیشدیر».

او، آشاغیداکی مطلعلی غزللری، همین آرتیرمالاردان حساب ائدیر:

اوّلِ هر قولِ صحیح سرورا جوهر حدیث،

سفره عزم ائیله‌دیم، ای شاه خوبان، الوداع!

 

*

 

بیر نبوّت بحریدیر، ذاتین آنا گوهر حدیث.

کؤنلوموز زولفونه باغلانمیشدیر ای جان، الوداع!

بو بئیتلرده صحیح و سفر کلمه‌لرینده اماله واردیر. اعیان دئییر:

« نسیمی، عربجه و فارسجا کلمه‌لرده، جواز اولمایان یئرلرده اصلا بو شکیلده اماله‌لر یاپمامیشدیر».[8]

هابئله گوهر و جوهرین قافیه ائدیلمه‌سی‌ده نسیمی دیوانیندا گؤرونمه‌میشدیر.

آشاغیداکی مطلعلی غزلین ده:

آلدانما کؤنول دونیه‌ی غدّارینا قیل اوف،

 

اول مکر ائدیجی کوکب سیّارینا قیل اوف!

 نسیمی‌دن سونرا گلن روحی بغدادی‌نین آشاغیداکی ترجیع‌بندیندن آلینماسی ادعا اولونور:

اوف خارینا دهرین، گول گولزارینا هم اوف،

 

اغیارینا اوف، یار جفاکارینا هم اوف!



[1] دیوان نسیمی، با نظارت محمد سعید، در سعادت، 1260 هـ. ق.

[2] Journal Asiatique, II, P. 264, 184.

[3] سلمان ممتاز. سید عماد الدین نسیمی، باکی، اوچونجو بین الملل مطبعه‌سی، 1926.

[4] Nesimi Hayatı, Edebi Kişiliği, Eserleri ve Türkçe Divanının Tenkitli Metni, Hazırlayan Prof. Dr.Hüseyin Ayan, Ankara, Türk Dil Kurumu, 2002, 2 cilt.

[5] / آ. / ، 687.

[6] / آ. / ، 118.

[7] / آ. / ، 116.

[8] / آ. / ، 76.

صفحه قبل صفحه بعد
نظر شما
نام : *
پست الکترونیک :
وب سایت/بلاگ :
*
:) :( ;) :D
;)) :X :? :P
:* =(( :O @};-
:B /:) =D> :S
کد امنیتی : *

برچسب ها : شناختنامه عماد الدین نسیمی بر اساس پژوهش دکتر حسین محمدزاده صدیق,سید عماد الدین نسیمی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق, پژوهشهای دکتر حسین محمدزاده صدیق پیرامون سید عماد الدین نسیمی, شناختنامه عماد الدین نسیمی به روایت دکتر حسین محمدزاده صدیق, حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار عماد الدین نسیمی,عماد الدین نسیمی در تحقیقات حسین محمدزاده صدیق, فضل الله نعیمی و حروفیه به روایت دکتر صدیق,شناختنامه سید عماد الدین نسیمی بر اساس پژوهشهای دکتر حسین محمدزاده صدیق,
ارسال در تاريخ جمعه 7 مهر 1391 توسط دکتر صدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی