تبلیغات اینترنتیclose
سید عماد الدین نسيمی‌دن استقبال- 3
سید عمادالدین نسیمی در پژوهشهای دکتر حسین محمدزاده صدیق
شرح افکار، احوال و آثار سید عمادالدین نسیمی بر اساس تحقیقات استاد دکتر حسین محمدزاده صدیق

 

تصویر و پرتره سید عماد الدین نسیمی به قلم ناصر بخشی تبریزی

پرتره سید عماد الدین نسیمی

نقاش: ناصر بخشی، هنرمند تبریزی

6-  فضولی

فضولی‌نین نسیمی‌دن استقبال و تقلید ائتمه‌سی حاققیندا حسین اعیان- ین گؤزه‌ل تعبیری واردیر:

« نسیمی‌نین فضولی‌یه تأثیر ائتمه‌مه‌سی ممکون دگیلدیر. فضولی‌نین شعرده کی یوکسک دُهاسی، بو تأثیری سیلمگه چالیشمیش اولماقلا برابر، هر ایکی دیوانین دقّتلیجه قارشیلاشدیریلماسی حالیندا، نسیمی‌نین فضولی اوزه‌رینده‌کی ایزلرینه تصادف ائدیلمکده‌دیر

او دئییرکی فضولی، نسیمی‌نین شعرلرینی ازبردن بیلیرمیش، اونا گؤره‌ده یئر به یئر اونون شعری‌نین سؤزجوک و مضمونلارینی شعرینده ایشلتمیشدیر. فضولی‌نین شعرینده نسیمی‌نین تأثیرینی گؤردوگوموز بئیتلرین و یا مصراعلارین وزنلری‌ده چوخ واخت عئینی دگیلدیر. بودا اونا گؤره‌دیرکی فضولی نظیره‌چی اولماقدان قاچماق ایسته‌ییر. ولاکین یئنه‌ده او، نسیمی‌نین بعضی غزللرینه نظیره یازمیشدیر:

نـ: سن‌منه‌یار اول‌کی‌کؤنلوم‌بیرداهی یار ایسته‌مز،
فـ: تشنه‌ی‌ جام ‌وصالین ‌آب حئیوان ایسته‌مز،
نـ:چون‌همیشه‌اول‌گونش‌روخسارادؤنده‌رمیش‌یوزون،
فـ:
گؤرموشم‌هرگؤزایچینده‌ اول گولِ رعنا یوزون،
نـ:هرزاهیدین‌کیم‌تسبیحی‌شول‌زولف‌پرچین‌اولمادی،
فـ: کعبه‌ احرامینا زاهید دئدیلر بئل باغلادی،

 

کؤنلومون ‌دلداری ‌سنسن، اؤزگه دلدار ایسته‌مز.
مایل مور ختن، مولک سؤلئیمان ایسته‌مز.
شش جهتدن شول بت عیارا دؤنده‌رمیش یوزون.
گؤز یومونجا اشک گولگونوم توتار دونیا یوزون.
ذکری هبا و هرزه‌دیر، سجاده‌سی زنّار ایمیش.
ائیله‌دیم تحقیق، آنین باغلاندیغی زنّار ایمیش.

او، نسیمی‌نین بیر چوخ غزللری‌نین‌ده تأثیری آلتیندا قالمیش و نسیمی‌دن مضمون و یا سؤزجوکلری آلمیش و ایشلتمیشدیر. میثال:

نـ: دلبرا من سندن آیری تنده جانی نئیله‌رم؟
فـ: یوخ‌عجب‌گر مالا رغبت،مولکه‌قیلمان التفات،
نـ: ای‌روخ و زولفون صیفاتین دئدی قرآندا جلیل،
فـ: ای فضولی! خوبلار ذکر جمالیله خوشام،
نـ: ای نسیمِ صبحدم گل حسرت جانانه ‌اس،
فـ:مسکن‌ای‌بولبول‌سنا گه شاخ گولدور،گه‌قفس،
 نـ:‌دوشدوساچین‌زنجیرینه‌آشفته‌کؤنلوم،نئیله‌سین،
فـ: بیر پری‌سلسله‌سی عئشقینه دوشدوم ناگاه،
نـ: لعلین میِ الست ایدی جام اولمادان هنوز،
فـ: اولدو عالم شاد سندن، من اسیر غم هنوز،
نـ: جانانه‌نی من سئودیگیمی جان داهی بیلمز،
فـ:فغان‌کیم‌باغریمین‌اول‌لاله‌رخ‌قان‌اولدوغون‌بیلمز،

 

مال و مولک و تخت و تاج و خانمانی نئیله‌رم؟
من گدای کوی عئشقم، مولک و مالی نئیله‌رم؟
شول جمالین ذکریدیر، ذکریم زهی ذکر جمیل.
شوکر کیم کسب ائتمیشم عالمده بیر ذکر جمیل.
بو فقیر احوالینی وار، یارا سؤیله بیر نفس.
نئجه‌عاشیقسن‌کی آهیندان توتولماز خار و خس؟
زنجیره‌دوشمکدیر ایشی‌هر قاندا بیرشئیدا ایمیش.
ایندی بیلدیم سبب خلفت آدم نه ایمیش.
خاص ایدی صحبتین داهی عام اولمادان هنوز.
عالم ائتدی ترک غم، منده غم عالم هنوز.
کؤنلوم دیله‌گین دونیادا جانان داهی بیلمز.
جیگر پرگاله‌سینده داغ پنهان اولدوغون بیلمز.

7-  خلیلی

فراق‌نامه مثنویسی ایله تانینان و نسیمی ایله چاغداش اولان خلیلی ده نسیمی‌نین بیر چوخ شعرلرینه نظیره‌لر یازمیشدیر:

نـ:عئید اکبردیر جمالین‌عئیده‌جان‌قوربان اولور،
خـ:کیم‌کی‌اول‌شاهین‌جمالی عئیدینه قوربان اولور،
نـ: کیم کی آلداندی جهانین آغولو لذّاتینا،
خـ: هر کیم بو فانی دونیانین آلدانمادی لذّاتینا،
نـ: گؤرموشم نور تجلی روی زیباسیندا من،
خـ:گؤرموشم‌حققّین‌نیشانین‌دوست سیماسیندا من،

 

آب حئیواندیر دوداغین، هر کیم ایچر جان اولور.
قورتولور تقلیددن جیسمی سراسر جان اولور.
دوشدو شول‌منصوبه‌سی‌چوخ دونیانین شاه ماتینا.
دار بقادا شاه اولوب میندی سعادت آتینا.
اوخورام سبع المثانی، قاش و طوغراسیندا من.
اولموشام حئیران و واله روی زیباسیندا من.

8-  حیرتی

شیعی بیر شاعیر اولان حیرتی، سید نسیمی‌دن سونرا گلمیش و اونون شعرلری‌نین حئیرانی اولاراق یاشامیشدیر. اونون دیوانیندا‌ یوکسک بیر استغنا روحو و درویشانه بیر رندلیک واردیر:

نه سولئیمانا اسیریز، نه سلیمین قولویوز،

درویشلریز کی مولک سولئیمانا وئرمه‌ریز،
سلطانلاریز کی ‌خوش‌ کئچینیر سایه‌میزده خلق،

 

*

 

کیمسه بیلمز بیزی بیر شاه کریمین قولویوز.

بو کوی فقر و فاقه‌ده کندی بوجاغیمیز.
اولموشدورور بو خیمه‌ی گردون اوتاغیمیز.

فلسفی و عرفانی شعرلر یازان حیرتی‌نین سید نسیمی‌نین بیر غزلینه یازدیغی تخمیس الیمیزده‌دیر:

آیریلیق جان و کؤنول شهرینی ویران ائیله‌دی،

ییخدی، ‌ییخدی دوستوم خاکیله یکسان ائیله‌دی.

قویمادی جمعیت خاطر پریشان ائیله‌دی،

فورقتین دردی نگارا باغریمی قان ائیله‌دی.

       روزگار اولدو مخالف، وصلی هجران ائیله‌دی.

 

پادشاهیم بنده‌نی تا سندن آییردی فلک،

نور سن‌سن دیده‌ی روشندن آییردی فلک،

بولبول غم دیده‌ی گولشندن آییردی فلک،

جانیمی یعنی وصالین تندن آییردی فلک،

       گل بو جانسیز عاشیقی گؤر کیم نه بیجان ائیله‌دی.

 

باغ جنّت باخ کی کویوندان جدا گولشن دگیل،

گؤزومه سنسیز دیلن اولمشدورور گولشنده گول.

جان روان اولسون سنا روح روانیم تن دگیل،

سندن آیری دوشدوگوم تقدیر ایمیش بندن دگیل،

       حقدیر ای جان! هر نه کیم تقدیر یزدان ائیله‌دی.

 

نئجه بیر وادیِّ محنته کؤنول آه ائیلیه‌،

یانیجا بیر یوز توتوب درگاها پادشاه ائیلیه.

اومارام لوطفون بو بن گمراهی همراه ائیلیه،

دردیمین درمانینی فضلیندن الله ائیلیه،

       هر دواسیز درده درمان اول کی درمان ائیله‌دی.

 

کؤنلومه بزم محبّتده اولوب همدم غمین،

آنین اوچون نئچه دملردیر کی سوراردیم غمین.

مئی یئرینه ایچه‌ریز لیکن دمادم بیز غمین،

باغریمین قانی گؤزومدن آخیدار هر دم غمین،

       ای صنم! شؤوقون بنی گؤر کیم نه گیریان ائیله‌دی.

 

زاهیدین هر دم مکانی گوشه‌ی کاشانه‌دیر،

رند مئیخوارین یئری هر لحظه عشرت خانه‌دیر.

عاشیقه مسکن همیشه کُنج محنت خانه‌دیر،

سیرر عشقین گنج ایمیش آنین یئری ویرانه‌دیر،

       آنین اوچون بیل نسیمی عرش سئیران ائیله‌دی.

9-  حیدری

994 هـ . ایلینده تألیف اولان قینالی‌زاده تذکره‌سینده آدی گئده‌ن حیدری طرفیندن‌ده نسیمی‌نین بیر غزلی تخمیس ائدیلمیشدیر:

گؤر نه سلطانیز کی بیشک بنده‌دیر دونیا بیزه،

قوللوغا بئل باغلاییبدیر جومله‌ی اشیا بیزه!

اولدو اسرار نهانی سر به سر پئیدا بیزه،

چون عیان اولدو رموز عَلَّمَ الاَسْما [1]بیزه،

       روشن اولدو نکته‌ی سیرر شب یلدا بیزه.

 

گرچه بیز استاد عقلیز، عئشقه مزدور اولموشوز،

عئشقه یاخین گلدیک امّا جومله‌دن دور اولموشوز.

کوکب سعدیز، گونش تک خلقه مشهور اولموشوز،

ذرّه‌ی مئهریز اگر چی مطلع نور اولموشوز،

       قطره‌ی بحریز اگرچی موجدور دریابیزه.

 

بیز، اول جانیز، مناهیدن مطهّر دوشموشوز،

اصغریز لیکن همه عالمده اکبر دوشموشوز.

امّهاتین زوبده‌سی‌ییز حققه مظهر دوشموشوز،

یئر و گؤی کشتی دورور، بیز آنا لنگر دوشموشوز،

       گؤر نه ذاتیز کیم بولونماز بیر داخی همتا بیزه.

 

گؤوهر ذات خداییز دئر نهان و آشکار:

بیزیم اوچون چرخ اورار بو گنبد نیلی حصار!

بیزده‌دیر موجود بی‌شک یئرده گؤیده هر نه وار.

چار عنصر دور بیزی صورتده قیلدیران قرار،

       یوخسا معنی‌ده مقام قُرب حقدیر جا بیزه.

 

ای یوزون جنّت، بویون طوبی، دوداغین کوثری،

شربت لعلیندن ایچن جاودان اولور، دیری.

کسمه اول دریای رحمتدن اومید، ای حیدری!

ای نسیمی غافل اولما شول همایون شهپری،

دمبدم قیلیر تجلّی قافدان عنقا بیزه!

10-  کلامی

اسرار دده تذکره‌سینده مولویه شاعیرلریندن آدلانان درویش کلامی[2] ده نسیمی‌نین بیر غزلینی تخمیس ائتمیشدیر. او 10- نجو عصرده باغداد شهرینده یاشایاردی:

جَنَّتُ المَأوا یوزوندور، لبلرین ماءً طَهُور،

موسی جاندیر سؤزون نازک وجودون کوه طور.

فضل یزدانین جمالی سندن اولموشدور ظهور،

ای ساچین ظلّ الهی وی روخون اللهُ نوُر،

       روضه‌نین سروی بویوندور عندها جنّات حور!

 

ای جمالین جومله اشیانین جمالیندان جمیل،

عنبرافشان سونبولون کیم ایکی بولموشدور خلیل.

بیریسیدیر کاف مبهم، بیریدیر نورا دلیل،

استواسیدیر ساچین اِنّا هَدَیْناهُ السَّبیل ![3]

       جنّت آنیندیر کی قیلدی صیفتین اوزره عبور.

 

مصحف حوسنون کیم اولمشدور جهانا وَالضُّحا،

شرحینه قاصیر دورور نوطق زبان شارحا.

اولدو نور ماء رویین برج دلده لایحا،

ای صفاتین قُلْ هُوَ الله ، وی جمالین فاتحا،

       اوشته فرقان، اوشته تورات، اوشته انجیل و زبور.

 

دست قدرت ائیلیه‌لدن تا مخّمر طینتین،

آلتی کرّه بیست و هشت و سی و دو دور خلقتین.

جومله آفاقین همان ماهیّتی‌دیر هئیئتین،

اون سگیز مین عالمین آیینه‌سیدیر هئیئتین،

       کیم کی شول مرآتی بولدو اولدو مِنْ اَهلِ السُّروُر.

 

عارف نفس اولمیان بیلمز حقی، دئدی علی،

صورتا اشیایی گؤر مرآت دلده مُنجلی.

باس آیاق وحدت یولوندا چک بو کثرتدن الی،

قهر و لوطفون علّتی معنی‌ده واحددیر ولی،

       بیلمه‌دی شئیطان بو توحیدی احددن دوشدودور.

 

بیست و هشت و سی و دونو جومله‌ی قرآندا گؤر،

رَطب و یابِس، نیک و بد، سر دفتر دیواندا گؤر.

لیک عین معنی ایله صورت انساندا گؤر،

عین و شین و قافا باخ یارین جمالین آندا گؤر،

       قیل: تَبارَک یا مَصوِّر لَیسَ فیها مِن فُتوُر.

 

ای یمین‌دن یمن‌دن الله کتابین یانیلان!

سائل معنی یانیندا هر جوابین یانیلان.

خواب غفلته واریب مبدأ معادین یانیلان،

قوپدو حوسنوندن قیامت ای حسابین یانیلان!

       اویخودان دور کیم ایریشدی وعده‌ی فیل کبور.

 

کیم کی معشوقون غمین جانیله قیلماسا کیدی،

حیّ فی الدّارَین اولوب بولمادی عمر سرمدی.

اول عماد الدّین سرّ مرتضی بؤیله دئدی:

کیم کی ایّوبون بلاسین سئودیگیندن چکمه‌دی،

       قییمادی محبوب الیندن خلعت عَبداً شَکوُر.

 

ای کلامی! فضل یزدان درگهینه سجده قیل،

اولمیاسان چون نسیمی حق قاتیندا منفعل.

روح بخشی چون آنا میثاقدن اولدو سجل،

روح قدس اولدو  نسیمی‌نین سؤزو ای زنده دل!

       گر مسیحا تک دیریسن یاتما کیم چالیندی صور.

11-  عرشی دده

سید نسیمی‌نین گوجلو تأثیرینی اوندان سونرا گلن عرشی دده (د. 970 هـ.) شعرینده‌ده گؤروروک. میثال اوچون:

نـ: وجود مصطفی اسما دگیلمی،
عر: روموزِ فضل حق آبا دگیلمی،
نـ: عارف لامکان اوتوز ایکیدیر،
عر: دلبران جهان اوتوز ایکیدیر،

 

بو سیرری بیلمه‌ین اعما دگیلمی؟
بیان علَّم الاَسْما دگیلمی؟
صاحیب جیسم و جان اوتوز ایکیدیر.
عاشیقان زمان اوتوز ایکیدیر.

12-  غریبی تبریزی

غریبی‌دده منتشا اوغلو، شاه تهماسب صفوی زمانی تبریزده یاشایان شیعی- صوفی بیر شاعیر اولموشدور. اونون دیوانی‌نین یگانه الیازماسی تهراندا اسلامی شورا مجلیسی 1- نجی کیتابخاناسیندا ساخلانیلیر. همین دیوانی، بو سطیرلری یازان 1380- نجی ایلده تهراندا نشر ائتدیره بیلدیم.

سید نسیمی‌نین ایزینی غریبی‌دده‌نین دیوانی‌نین هر صحیفه‌سینده گؤرمک اولار. اونون نسیمی سایاق غزللریندن آشاغیدا نئچه بئیت نقل ائدیریک:

جمالین نورودور، ای شاه! سُبْحانَ الَّذی اَسْری،
یازیلمیش سوره‌ی اِنّا فَتَحْنا آلنین آییندا،
کلامیندا اولوبدور نفخه‌ی روح القدس مخفی،
گل ای نور تجلی خلعتیندیر وَالضُّحی شرحی،
لبین نَصرُ مِنَ الله، روخلارین یس ایله طه،
دهانین آیت فَتْحٌ قَریب اوزره قیزیل نقطه،
ایکیلیک شیرکینی قوی تا موحّد اولاسان یکتا،

 

 

 

 

 

*

اولوبدور عبده‌ی لیلا قاپوندا مسجد اقصی.
لبین تفسیریدر فَتْحٌ قَریب و سرّ ما اَوْحی.
دیلینده منکشف‌دیر معنی اَن یُّحیی المَوْتی.[4]
قاشیندیرقابَ قَوسَیْن‌وساچیندیر لَیلَةَ الاَسْری... .
ساچین شأنینده وارد اولدو سُبْحانَ الَّذی اَسْری.
یوزوندور‌قاف وَالقُرآن، سؤزوندورسوره‌ی اَعْلی...
وجود ما سِوَی الله ‌ـی دۀ لا و گل ایلت الّا .... .

13-  نباتی

نباتی‌نین ألیمیزده كی شعرلرینده نسیمی‌نین آدی چكیلمیرسه‌ده، لاكین اونون ایزینی شاعیرین بوتون خلاقیتینده حس ائدیریك. بیلیریك كی حضرت علی (ع) منقبتلرین هامیدان چوخ، سید عماد الدین نسیمی یازمیشدیر، عرفانی مضمونلاری و دون با دون عقیده‌سینی ایسه نسیمی شعریمیزه داخیل ائتمیشدیر و نباتی بو مضمونلاری ایشلتمكده اونون دوامچیسی كیمی ظهور گليبدير. حتی اونون بیر چوخ غزللری نسیمی‌‌نین غزللری‌نین حال و هواسینی داشییر و یا اونلارین استقبالیندا یازیلمیشدیر. میثال اوچون نباتی گؤزلر گؤزلریم ردیفی ایله دؤرد قصیده و بیر غزل یازمیشدیر. همین ردیفله نسیمی‌نین بیر غزلی واردیر:

قوللوغابئل باغلادیم سولطانی گؤزلر گؤزلریم،

 

دردینه توش اولموشام درمانی گؤزلر گؤزلریم.

نباتی‌‌نین آشاغیداكی بئیتی:

شد جلوه‌گر جمال تو چون در مثال من،

 

در حیرتم چگونه مرا این جهان گرفت!

چوخ گومان كی نسیمی‌نین منده سیغار ایکی جهان، من بو جهانا سیغمازام مصراعی تأثیری آلتیندا یازیلمیشدیر.

14-  باشقا نظیره یازانلار

نسیمی شعرلرینه نظیره یازان شاعیرلری تانیتدیرماق اوچون، آیری مستقل بیر کیتاب ایشله‌مک لازمدیر. بوتون تورک شعری مجموعه‌لری و سفینه‌لرینده بو شاعیرلردن آد آپاریلمیشدیر. مجموعة النظائر کیتابیندا یالنیز آشاغیداکی:

ای یاناغیندان خجیل گول لاله‌ی حمرا ایلن،

 

قانیمی تؤکدو گؤزون هر لحظه‌مین سئودا ایلن.

مطلعلی غزلینه: کمال‌زاده، نجاتی، اسحاق چلبی، عُمری، ذاتی، طالعی، منیر، خاوری، مایلی و . . . نین نظیره یازمالاریندان سؤز گئدیر.[5]

کمال زاده‌نین یازدیغی نظیره‌سیندن بیر بئیت:

قاشلارین توتدو جهان مولکونو حوسن(رای) ایله،

 

توتولار عالم بلی (رای) جهان آرا ایلن.



[1] وَعَلَّمَ آدَمَ الأَسْمَاء كُلَّهَا (بقره/ 31).

[2] Aghah Sırrı,Levend.Türk Edebiyatı Tarihi, Ankara, 1973, C. 10, s. 348.

[3] إِنّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَإِمَّا كَفُورًا (انسان/ 3).

[4] وَأَنَّهُ يُحْيِي الْمَوْتَى وَأَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (حج/ 6).

[5] / آ. / ، 94.

صفحه قبل صفحه بعد
نظر شما
نام : *
پست الکترونیک :
وب سایت/بلاگ :
*
:) :( ;) :D
;)) :X :? :P
:* =(( :O @};-
:B /:) =D> :S
کد امنیتی : *

برچسب ها : شناختنامه عماد الدین نسیمی بر اساس پژوهش دکتر حسین محمدزاده صدیق,سید عماد الدین نسیمی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق, پژوهشهای دکتر حسین محمدزاده صدیق پیرامون سید عماد الدین نسیمی, شناختنامه عماد الدین نسیمی به روایت دکتر حسین محمدزاده صدیق, حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار عماد الدین نسیمی,عماد الدین نسیمی در تحقیقات حسین محمدزاده صدیق, فضل الله نعیمی و حروفیه به روایت دکتر صدیق,شناختنامه سید عماد الدین نسیمی بر اساس پژوهشهای دکتر حسین محمدزاده صدیق,
ارسال در تاريخ جمعه 7 مهر 1391 توسط دکتر صدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی