تبلیغات اینترنتیclose
سید عماد الدین نسيمی‌دن استقبال- 2
سید عمادالدین نسیمی در پژوهشهای دکتر حسین محمدزاده صدیق
شرح افکار، احوال و آثار سید عمادالدین نسیمی بر اساس تحقیقات استاد دکتر حسین محمدزاده صدیق

 

تصویر و پرتره سید عماد الدین نسیمی به قلم ناصر بخشی تبریزی

پرتره سید عماد الدین نسیمی

نقاش: ناصر بخشی، هنرمند تبریزی

4-  اصولی

اصولی، هیجری 9- نجو عصرده یاشایان و شیخ ابراهیم گولشنی مریدی اولان و گولشنیّه طریقتینه باغلی بیر صوفیدیر. او، حروفی شاعیر دگیلدیر ولاکین حروفیلیک مضمونلارینی شعرینده ایشلتمیشدیر. او، اؤز زامانیندا آزاده بیر درویش و صوفی کیمی ظهور ائتمیشدیر. اونون الده گؤزه‌ل بیر دیوانی واردیر. بو دیوانین متنی 1990 م. ایلینده تورکیه‌ده یایینلانمیشدیر.[1]

غریبی تبریزی تذکره‌ی مجالس شعرای روم کیتابیندا، اصولی حاققیندا دئییر: [2]

«اصولی تخلص قیلیر و اردوار یئنیجه سیندندیر. شیخ ابراهیم مریدیدیر، بیر سیپاهی زاده دانشمند ایگید ایمیش. آتاسیندان آنا چوخ مال و اسباب انتقال ائیله‌میش و تامامین طریق حقه صرف قیلیب، عُزلت اختیار ائدیب، شیخه مرید اولموش. امّی صیفت ایگید ایدی، اما درویشلر نظرینده عالیم و دانا ذکر اولونور، آئینهسی مجلا اولدوغو جهتدن، شیخ نظرینده خئیلی منظور و مقبول ایدی. اشبو مطلع آنین اشعارینداندیر:

ای حقیقتدن خبردارام دئیهن مولا نهدیر،

 

چونشهودونیوخدورور،پس ائتدیگین دعوا نهدیر؟»

اصولی‌نین دیوانیندا طرفیندن، نسیمی‌نین تخمیس ائدیلمیش ایکی غزلی واردیر. بو تخمیسلر آشاغیدا وئریلر:

- 1 -

گیر کؤنول مولکونه سئیر ائیله اولو درگاهی گؤر،

شش جهاتا پرتؤوون سالمیشدیریر اول ماهی گؤر.

ذره‌ی ناچیزدن خورشیده واران آهی گؤر،

       هر نه‌یه کیم باخدین ایسه، آندا سن آللاهی گؤر،

       قانجارو کیم عزم قیلسان، ثمّ وجه اللاهی گؤر.

 

نقشِ تن‌دیر جان جمالی‌نین نیقابی رفع قیل،

میر عالمتاب وجهیندن سحابی رفع قیل.

چشم دلدن غفلتی ترک ائیله، خوابی رفع قیل،

       بو ایکیلیک پرده‌سیندن کئچ حیجابی رفع قیل،

       گل بو بیرلیک روزنیندن باخ، بو سرّ اللهی گؤر.

 

صورت حقّی طواف ائتمک دیله‌رسن رو به رو،

صورته باخیب گئری قالما، قدم باس ایره‌لو.

ظاهیری قوی، عالم معنییه گل، گیر ایچه‌رو،

       حجّ اکبر قیلماق ایسترسن، گل ای زاهید! برو،

       مؤمنین قلبی ایچینده سن بو بیت اللهی گؤر.

 

غم دگیل اطفال سنگیندن دِلی دیوانه قیل،

وحدتین شمعینه جان آت، کندینی پروانه قیل.

عشق جامیندان دِلی لایعقل و مستانه قیل،

       کئچ انانیّت سؤزوندن کؤنلونو ویرانه قیل،

       نئچه شئی تئزجک بولورسان کُنْتُ کَنْزُ الله ـی گؤر.

 

راضی اول نَحْنُ قَسَمْنا[3]دا یازیلان قیسمینه،

یوخلوق ارقامینی چک عالمده اسم و رسمینه.

تا تجلّی ائیلیه سرّ مسمّا اسمینه،

       اؤلمه‌دن نفس اؤلدورورسن نئجه دولار جسمینه،

       نفخه‌ی روح القدس دان محض روح اللهی گؤر. 

 

واجب بالذّات دولموش ممکناتین عئینینه،

بو مظاهیردن ظهور ائده‌ن صیفاتین عئینینه.

بیر نظر قیل اوّلا وصفینده ذاتین عئینینه،

       جان گؤزویله باخدین ایسه کائناتین عئینینه،

       آندان آرتیق نسنه‌ وارمی حسبةً لِلّهی گؤر.

 

ذکر اِلا الله ایله وئردینسه جانا رونقی،

نفس ظولماتین قویوب بولدونسا نور مطلقی،

سئیر ائدیب معراج روحانیده گؤردونسه حقی،

       لوح اخلاص ائیله‌دینسه کؤنلونو، ای متّقی!

       کُرسیِ رحمانا آغدین، آندا عرش اللهی گؤر.

 

اهل تحقیقه اریش، حققی محقق گؤرمگه،

حالت منصورا باخ، راز اَنا الحَقْ گؤرمگه.

صیقل ائت مرآت قلبی سیرر مغلق گؤرمگه،

       منکر رؤیت دگیلسن، صورت حق گؤرمگه،

       باخدیغینجا هر نظرده عین ذات اللهی گؤر.

 

ای اصولی! رمز ما اَوْحی[4] یی بیلمز هر لئیم،

کیم کَلامُ الله سیررین آنلاماز دیو رجیم.

خوش بویورموشدور سپه‌سالار راه مستقیم،

       علم حکمتدن بیلیرسن، گل بری، گل، ای حکیم!

       سن نسیمی منطیقیندن دینله فضل اللهی گؤر.

 

- 2 -

یا ایلاهی وادیِ عصیاندا قالدیم بی‌مدد،

عبد عاصی‌ام سوچوم بی‌حدّ و جورموم بی‌عدد.

شیمدی شئی‌اللاها گلدیم، قیلما بن دوریشی رد،

       فضلینه بئل باغلادیم، یا واحید و فرد و صمد!

       جومله‌نین معبودو سنسن داییما حیِّ ابد.

 

حَمْدُ لله بولدو نام اعظمی قلب سلیم،

سالیک راها عیان اولدو صراط مستقیم.

بعد از این، کار ائده‌مز وسواس شئیطان رجیم،

       اوخورام اسمینده بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم،

       ای صیفاتیندیر صیفاتین قل هو الله احد.

 

چار اسمیندن بو شش سو قبّه بولمازسا ثبوت،

پایدار اولماز بیناسی همچو بئیتِ عنکبوت.

فئیض جودوندان ایریشیر جیسمه قوّه جانا قوت،

       اوّل و آخیر، هُوَ الحَیِّ الَّذی سن، لا یَمُوتْ،[5]

       ظاهیر و باطن ، هُوَ الباقی سن، اللهُ الصَّمَدْ.

 

ای حریم درگهین خائف کؤنوللر مأمنی!

کبریان اؤنونده کیمدیر کیم قیلا ما و منی؟

وصف ذاتیندیر منزّه، ذات پاکیندیر غنی،

       لَمْ یَلِدْ سن‌سن، اوخورلار ای وَ لَمْ یُولَد سنی،

       لَمْ یَکُنْ ذات و صیفاتیندیر لَهُ کُفْواً اَحَد.

 

نکته‌ی سیرر نفاحتدن چون اوردون بیر دمی،

نقطه‌ی واحیدده درج ائتدین سواد اعظمی.

یعنی قیلدین نسخه‌ی کُبرا وجود آدمی،

       کاف ایله نوندان یاراتدین اون ایکی بین عالمی،

       قُدرتینله اربعین گونده تمام اولدو جسد.

 

عالم وحدتده کثرت داهی توتموشدور مقر،

بیر- بیرینده مندرج سانکی نوات ایچره شجر.

ظاهیر اولمامیش ایدی خولقِ مَلک، حوسنِ بشر،

       اول زامان کیم لوطف ایله بیر گؤهره قیلدیم نظر،

       ظاهیر اول گؤوهردن اولدو جومله اشیا لاعدد.

 

ای اصولی! سیرری داییم حقدن اؤزگه نسنه یوخ،

دیللره ذکر ملاییم حقدن اؤزگه نسنه یوخ.

ظاهیر و باطینده قاییم حقدن اؤزگه نسنه یوخ،

       سیّدین کؤنلونده داییم حقدن اؤزگه نسنه یوخ،

       اول فقیرین هم دیلینده هر دم آیدیر: یا احد!

5 -  رفیعی

عمادالدین نسیمی، آنادولویا گلرکن، رفیعی ایله گؤروشموشدور و اونون تربیتی اوچون چالیشمیشدیر. رفیعی بشارت‌نامه آدلی اثرینده، بو گؤروشدن چوخ راضی قالدیغینی و معنوی جهتدن کامیللشدیگینی بیلدیریر. او دئییر کی اگر زمانه‌میزده اؤز عقیده‌سی یولوندا فداکارلیق گؤستره‌ن و انسانلاری سعادته دوغرو سوق ائده‌ن واردیرسا، اودا نسیمی‌دیر:

اول نسیمی، رحمت فضل خدا،
اول شهید عشق فضل ذوالجلال،
اول بلادان آه و افغان ائتمه‌ین،
اول مسیحاوش سیاحت ائیله‌ین،
قطب عالم، پیشوای اهل دین،
چون منا بیلدیردی کیمدیر سیرر حق،

 

اول عمادالدین، سیرر مرتضا.
بندو زندانلاردا یاتان ماه و سال.
سؤیله‌ین اسراری، پنهان ائتمه‌ین.
پرده‌سیز علم لدنّی سؤیله‌ین.
سرور آفاق امیر المؤمنین.
سیرده آچیلدی و گؤروندو طبق.

رفیعی بشارت‌نامه نی 811 هـ. ایلینده یازمیشدیر. اثرین سونوندا دئییر:

بو بشارت نامه‌یی قیلدیق تمام،
تاریخی کندی گیبی: راهِ خدا،

 

صومون اوَّل جمعه‌سی گون، والسّلام!
سر به سر ابیاتی اولدو رهنما.
                           راه خدا = 811 هـ.

رفیعی بو مثنویده، نسیمی‌نی اؤزونون معلم و هادیسی ساییر و نسیمی‌یه یئتیشمکدن قاباقکی حالینی بئله توصیف ائدیر:

جاهیل و محروم و سرگردان ایدیم،
گرچی بیر قاچ فندن آلمیشدیم خبر،
بیر یولا گئدر ایکن آزار ایدیم،
گاه مشایخدن وئره‌ر ایدیم خبر،
هر نه دورلو علمه کیم قیلسام نیگاه،

 

هر نفس مین فیکر ایله حئیران ایدیم.
سئچمز ایدیم آنلار ایله خئیر و شر.
گاه یاپاردیم، گاه گئری پوزار ایدیم.
دئر ایدیم یوخدور بولاردان معتبر.

نسنه فتح اولماز ایدی، ائده‌ردیم آه! [6]

رفیعی بشارت‌نامه اثرینده نسیمی‌نین مسیح کیمی چوخ گزدیگینی قئید ائتمیشدیر. او، نسیمی‌نی عمادالدین، فضل خدا و سرّ مرتضا آدلاندیریر. بودا بلکه اونا گؤره‌دیر کی نسیمی‌نین آدی علی و اؤزوده سیّد ایدی.

رفیعی دئییر کی، نسیمی اعدامدان قاباق بیر نئچه ایل زندانا سالینمیشدیر و اونو «شاهد عشق فضل ذوالجلال» آدلاندیریر.

رفیعی‌نین گنج‌نامه آدلی 144 بئیتلیک بیر مثنویسی‌ده واردیر. مطلعی:

ای گنج نهان بی بدایت،

 

وی بحر محیط بی‌نهایت!

مقطعی:

گر وار ایسه سنده عقلِ کامیل،

 

زنهار کی آندن اولما غافیل!



[1] Üsüli Divanı, Hazırlayan Mustafa İsen, Akçağ, Ankara, 1900 .

[2] غریبی منتشا اوغلو تبریزی. دیوان غریبی و تذکره مجالس شعرای روم، به کوشش ح. م. صدیق، تهران، 1380، ص 221.

[3] أَهُمْ يَقْسِمُونَ رَحْمَةَ رَبِّكَ نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُم مَّعِيشَتَهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا . . . (زخرف/ 32).

[4] فَأَوْحَى إِلَى عَبْدِهِ مَا أَوْحَى (نجم/ 10).

[5] وَ تَوَكَّلْ عَلَى الْحَی الَّذِی لَا یمُوتُ (فرقان/ 58).

[6] رفیعی‌دن وئریلن شعرلر مرحوم عبدالباقی گؤلپینارلی طرفیندن استانبول اونیورسیته‌سی کیتابخاناسیندا ساخلانیلان 130 نمره‌لی الیازمالاردان آلینمیشدیر (فهرست متون حروفیه، ص 13).

صفحه قبل صفحه بعد
نظر شما
نام : *
پست الکترونیک :
وب سایت/بلاگ :
*
:) :( ;) :D
;)) :X :? :P
:* =(( :O @};-
:B /:) =D> :S
کد امنیتی : *

برچسب ها : شناختنامه عماد الدین نسیمی بر اساس پژوهش دکتر حسین محمدزاده صدیق,سید عماد الدین نسیمی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق, پژوهشهای دکتر حسین محمدزاده صدیق پیرامون سید عماد الدین نسیمی, شناختنامه عماد الدین نسیمی به روایت دکتر حسین محمدزاده صدیق, حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار عماد الدین نسیمی,عماد الدین نسیمی در تحقیقات حسین محمدزاده صدیق, فضل الله نعیمی و حروفیه به روایت دکتر صدیق,شناختنامه سید عماد الدین نسیمی بر اساس پژوهشهای دکتر حسین محمدزاده صدیق,
ارسال در تاريخ جمعه 7 مهر 1391 توسط دکتر صدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی