تبلیغات اینترنتیclose
سید عماد الدین نسيمی‌نين اعتنا ائتدیگی شاعيرلر
سید عمادالدین نسیمی در پژوهشهای دکتر حسین محمدزاده صدیق
شرح افکار، احوال و آثار سید عمادالدین نسیمی بر اساس تحقیقات استاد دکتر حسین محمدزاده صدیق

 

تصویر و پرتره سید عماد الدین نسیمی به قلم ناصر بخشی تبریزی

پرتره سید عماد الدین نسیمی

نقاش: ناصر بخشی، هنرمند تبریزی

1-  خیام نیشابوری

نسیمی بعضاً خیام نیشابوری کیمی دوشونور. البته نسیمی‌ده شک فلسفه‌سی یوخدور، بلکه او، عمومی اینانجلاری حروفی گؤروشونه اویغون بیر شکیلده ایضاح ائده‌نده، خیام ایله سسله‌شیر:

بوگون‌بازار ائده‌ر گولشن، سمندن، لاله و گولدن،

 

غنیمت‌گؤر کی‌بئش‌گوندور تاماشاسی بو بازارین.

و یا:

وعده‌یی‌قوی،‌ای‌کؤنول!گل‌بو دمی‌خوش گؤره‌لیم،

 

دون‌کی‌کئچدی‌دانلا‌غائب‌بس‌بو‌دم‌خوش‌دمدورور.

2-  نظامی

نسیمی، شعرده وطنیمیزین داهی شاعری نظامی گنجوی‌نین پایه‌سینه چاتماغی آرزولایان بیر شاعیر اولموشدور. بیر یئرده دئییر:

تا نشد چشم نسیمی ز غمت لؤلؤ بار،

 

گوهر نظم سرشکش به نظامی نرسید.

3-  سعدی

نسیمی، فارس ‌شاعیرلری آراسیندان سعدی شیرازی یه توجه ائدیر ولاکین اؤزونون عشق، صداقت و دلاورلیکده اوندان یوکسک ذروه‌لرده اولدوغونو دیله گتیریر:

چون سوزا گلیب عئشق سؤزون قیلسا نسیمی،

 

شؤوقوندن اونون جوشا گلیر سعدی‌یِ شیراز.

4-  حافیظ

اصلینده ایران توركجه‌سینده حافیظ سیتالیق بیر سنّت كیمی بؤیوك شاعیرلرین مدّ نظرینده ایدی. نسیمی‌‌دن توت گل سید محمد حسین شهریار ا دك بوتون فارسجا ایله تانیش اولان شاعیرلریمیز، حافیظی سیتایش ائتمیشدیرلر. بودا اونون هم آدی یعنی حافظ قرآن و همده تورك سیتا اولدوغو اوچون ایمیش. عرفانی شعریمیزین بانیسی سید عمادالدین نسیمی فارسجا یازدیغی:

بیا ای گنج بی‌پایان چو خود ما را توانگر كن،

 

مس بی‌قیمت ما را به اكسیر نظر، زر كن.

مطلعلی شعرینده دئییر:

ملك را می‌نهد خطّش چو طفلان لوح بر دامن،
چو هست ‌از روی‌شمس‌الدّین نشانی‌شمس‌خاور را،

 

الا ای حافظ قرآن تو این هفت آیت از بر كن.
بیا در روی‌شمس الدّین سجود شمس‌خاور كن.

و اونون بیر چوخ غزللرین مثلاً مشهور:

یوسف گمگشته باز آید به كنعان غم مخور،

 

كلبه‌ی احزان شود روزی گلستان، غم مخور.

و یا اونون:

دلم جز مهر مهرویان، طریقی بر نمی‌گیرد،

 

ز هر در می‌دهم پندش ولیکن در نمی‌گیرد.

مطلعلی غزلینه یازدیغی استقبالیه‌ده دئییر:

به خلوت‌خانه‌ی طاعت مکن ارشادم، ای صوفی!

 

که جز کوی مغان، عشق ره دیگر نمی‌گیرد.

اونون حافیظه اعتنا ائتمه‌سی، شعری‌نین مضمونلاریندادا داهادا قاباریق گؤزه چارپیر:

حـ: پیرانه‌سرم عشق جوانی به سر افتاد،
نـ: تا پرده ز رخسار چو ماه تو بر افتاد،
حـ:از راه نظر مرغ دلم گشت هواگیر،
نـ:مرغی که پرش خرمن هستی به جوی بود،
حـ:مژگان تو تا تیغ جهانگیر بر آورد،
نـ: تا غمزه‌ی فتّان تو را شد هوس صید،
حـ: دلم جز مهر مهرویان طریقی بر نمی‌گیرد،
نـ: دل از عشق پری‌رویان دل من بر نمی‌گیرد،
حـ: خدا را ای‌نصیحت‌گو،‌حدیث‌مطرب و می گو،
نـ:خیال‌دوست رنگی است حایل کرده‌ام زان رو،
حـ: از آن رو هست یاران را صفاها با می لعلش،
نـ: دل‌من‌با لب‌لعلش‌به جان الفت گرفت، ای‌دل!
حـ:خدا را رحمی‌ای‌منعم! که درویش سر کویت،
نـ: به خلوت‌خانه‌ی‌طاعت‌مکن‌ارشادم ای صوفی!
حـ: دور گردون، گر دو روزی‌بر مراد ما نرفت،
نـ: یک دو روزی دور اگر گردید بر عکس مراد،
حـ: در بیابان گر به شوق کعبه خواهی زد قدم،
نـ:گر هوای کعبه داری در سر ای عاشق چو ما،
حـ: مجو درستی عهد از جهان سست نهاد،
نـ: دل مده از دست اگر داری خبر، ای بی‌خبر!

 

وان راز که در دل بنهفتم به در افتاد.
از پرده بسی راز نهانی به در افتاد.
ای دیده نگه کن که به دام که در افتاد؟
دام شکن زلف تو را دید و در افتاد.
بس کشته‌ی دل زنده که بر یکدگر افتاد.
چندین دل سودا زده در یکدگر افتاد.
ز هر در می‌دهم پندش، ولیکن در نمی‌گیرد.
مده پند من ای ناصح! که با من در نمی‌گیرد.
که نقشی در خیال من، از این خوشتر نمی‌گیرد.
که در خاطر مرا نقشی از این خوشتر نمی‌گیرد.
که غیر از راستی نقشی در آن جوهر نمی‌گیرد.
که جز پیوند روحانی در آن جوهر نمی‌گیرد.
دری دیگر نمی‌داند، رهی دیگر نمی‌گیرد.
که جز کوی مغان عشق ره دیگر نمی‌گیرد.
دایماً یکسان نباشد حال دوران غم مخور.
همچنین دایم نخواهد گشت دوران، غم مخور.
سرزنش‌ها گر کند خار مغیلان غم مخور.
ساز راهش خون دل کن، وز مغیلان غم مخور.
که این عجوزه عروس هزار داماد است.
کاین عروس بی‌حیا دنبال قتل شوهر است.

5-  مولوی رومی

نسیمی‌نین غزللرینده دیل و ریتم، مولوی‌نین شعرلرینه چوخ یاخیندیر. او، حتی بعضاً مولوی‌نین شعرلرینه نظیره‌ده یازیر:

مـ: بهارآمد، بهارآمد، بهار خوش عذار آمد،
نـ: بهارآمد، بهارآمد، بهار سبزپوش آمد،

 

خوش و سرسبز شد عالم، اوان لاله‌زار آمد.
رهاکن‌فکر خام،‌ای‌دل!که می‌در خم‌به جوش‌آمد.

 6-  احمد دائی

سید عمادالدین نسیمی تورکجه یازان شاعیرلر آراسیندان احمدی، احمد دائی، قنبر اوغلو و شیخ ولی شیرازی‌نین شعرلرینه نظیره‌لر یازمیشدیر:

احـ: ساغیشسیزحمدایله‌شوکر‌اول‌یاراتغان‌حق‌تعالایا،
نـ:دوشورموش‌عنبرین‌زولفون‌هومایون‌کؤلگه‌سین‌آیا

 

کی خلق اوستونه‌رحمتدن بوراخدی‌اوش‌یئنی‌سایه.
تعالی‌الله زهی سونبول، تعالی الله زهی سایه.

همین غزلی احمدی‌ده احمد دایی‌دن آلاراق بئله باشلامیشدیر:

بنفشه ساچلارین سالمیش گولِ تر اوستونه سایه،

 

کؤنول‌حئیران‌و ‌زار اولموش،‌بو ریحان‌و‌سمن‌سایه.

احمد دایی‌نین بو مطلعلی شعری 40 بئیتلیک بیر قصیده‌دیر. نسیمی ایسه اونون جوابیندا 14 بئیتلیک بیر عرفانی غزل یازمیشدیر. ولاکین احمدی 7 بئیتلیک بیر غزل ایله احمد دایی‌نین استقبالینا گئتمیشدیر.

احمدی‌دن آلدیغی شعرلردن ایسه آشاغیدا نمونه وئره‌جه‌ییک:

 

7-  تاج الدین احمدی

بو شاعیر نصیحت آمیز غزللر و قصیده‌لر یازیردی. نسیمی اونون بعضی غزللرینه نظیره‌لر یازمیشدیر و بیر چوخ بئیتلریندن ایلهام آلمیشدیر. میثال اوچون، نسیمی دئییر:

یوزونو مندن نهان ائتمک دیلرسن، ائتمه‌گیل،

 

گؤزلریم یاشین روان ائتمک دیلرسن، ائتمه‌گیل.

احمدی ایسه دئییر:

غمزه‌نی سوز ایله قان ائتمک دیلرسن، ائتمه‌گیل،

 

ظولمه‌اویوب‌قصد جان‌ائتمک دیلرسن، ائتمه‌گیل.

و یا یوخاریدا دئدیگیمیز اونون احمد دایی‌نین بیر قصیده‌سینه یازدیغی غزل نظیره‌سینه، نسیمی اعتنا ائتمیشدیر. احمدی همین غزلده دئییر:

لطافتده آتار عکسی لبین لعل بدخشانه،

 

طراوتده اورار طعنه دیشین لؤلؤی لالایا.

نسیمی ایسه یازیر:

نظیرین یازاماز آیروق ازل نقاش روخسارین،

احـ: آنین چون وئره‌لی سنه جمالی اول جمیل،
نـ: ای‌خط‌و‌خالین صیفاتین دئدی قرآندا جلیل،
 

 

کی‌حوسنون‌دؤورو ختم اولدو بو روخسار دل آرایه.

کیم کمال حوسنونه اولا یوزون روشن دلیل.
شول جمالین ذکریدیر ذکرین، زهی ذکر جمیل!

تاج الدین احمدی‌نین اصلی تبریزدن ایمیش، اولو باباسی تبریزدن گرمیانا کؤچموش عالیم ایدی. تاج الدین احمدی تبریزی الاصلین دیواندان باشقا بیر نئچه اثری‌ده یادگار قالیبدیر. او جومله‌دن:

1. مرقاة الادب.

2. ترویح الارواح.

3. اسرارنامه.

4. اسکندرنامه.

5. جمشید و خورشید.[1]

احمدی‌نین دیوانی، توحید و نعت ایله باشلاییر، ترکیب‌بند و بیر نئچه قصیده و غزللر احتوا ائدیر. مرحوم فؤاد کؤپرولو دیوانی تورکجه ادبیات تاریخی باخیمیندان چوخ اهمیتلی حساب ائدیر.[2]

مرقاة الادب: ایندیه‌دک نشر ائدیلمه‌میشدیر. اونون بیر چوخ قیمتلی الیازمالاری دونیا کیتابخانالاریندا ساخلانیلیر.[3]

ترویح الارواح: اثری ایسه مفاعیلن، مفاعیلن فعولن وزنی ایله یازیلمیش بیر مثنوی‌دیر. اثرین مقدمه‌سینده طب علمینه دائر سؤزلری‌ده واردیر.

اسرارنامه: عورفانی بیر مثنویدیر بئله باشلاییر:

چو بسم الله دیر هر ایشده مفتاح،

 

آنینلا باشلا کیم فتح ائده فتّاح.

اسکندرنامه: احمدی‌نین سئویلن و چوخ اوخونان مثنویلریندن بیریدیر. تذکره‌لرین بیرینده اسکندرنامه حاققیندا اوخویوروق:

«پنج گنج نظامی‌دن اسکندرنامه آدلی بیر کیتاب، تورکی‌یه دؤندرمیشدیر. دئمه‌سی کیمسنیه میسر اولمامیشدیر».

مرحوم فؤاد کؤپرولو و رحمتلی نهاد سامی بانارلی‌نین دئدیگینه گؤره، احمدی، اسکندر حاققیندا نظامی‌نین شیوه‌سینی سئومیش و فردوسی‌نین گؤروشونو رد ائتمیشدیر و ها بئله فردوسی‌دن کور- کورانه تقلید ائتمه‌میش و نظامی‌دن ایلهام آلاراق، باشقا روایتلردن‌ده استفاده ائتمیشدیر و اؤز بیلیک و علمیندن چوخ یارالانمیشدیر.[4]

جمشید و خورشید: احمدی‌نین ان قیمتلی و دگرلی مثنویسیدیر. اونو نظامی گنجوی‌نین خسرو و شیرین مثنویسی مقابلینده یازمیشدیر. اثرین سونوندا دئییر:

صفَردن نصف کئچمیشدی تمامی،
ربیع الآخرین نصفینده اتمام،
ولاکین ایل ب و ذال ایدی و ضاد،

احـ: اگرچه یوسف‌مصری قامو گؤزه‌لدن اعلی‌دیر،
نـ: تعالی‌الله سنین حوسنون صیفاتی‌کیم‌معلّی‌دیر،
احـ: هاوادان ساچیلالی مشک معنبر،

نـ: یوزون مصحفدیر ای روح منوّر!
احـ: ساچیندیریر قامو جانلار بلاسی،
نـ: وصالیندیر بو رنجورون شفاسی،

 

 

 

*

که بو شیوه‌یله نظم ائتدیک کلامی.
بولوبان اولدو بخت سعد ایلن تام.
بیلی اولسون‌دا سنه اولانین داد.[5]

سنین‌حوسنون‌بوگون‌آندان‌هزاران‌بین کز اولی‌دیر.
کی‌ الرَّحْمن‌عَلَی‌العَرْشْ‌اسْتِوی اول‌صحن‌مولادیر.
بولوددان تؤکولور اوش درّ و گؤوهر.
تعالی شَأنَه، الله اکبر.
یالونوز بن دگیلم مبتلاسی.
شفاء القلب محبوبون لیقاسی.

 8-  احمد قاضی برهان الدین

قاضی برهان‌الدین سید نسیمی ایله بیر چاغدا یاشان شاعیرو حکیم اولموشدور. اونون آدی احمددیرو اوغوزلارین سالور بویونداندیر. اؤزو بیر یئرده دئییر:

حوسنون‌عئشقی‌نئجه کیم لیلینی مجنون ائیله‌دی،

 

بس نه عجب اولا گر بو احمدی سلمان ائده‌ر.

نسیمی، شعر دیلی‌نین اویناقلیغینی قاضی برهان الدیندن اؤیره‌نمیشدیر و بعضی غزللرینه نظیره یازمیشدیر. میثال اوچون:

قا:گل،گل‌کی‌سندن اؤزگه‌ بو دردین‌شفاسی یوخ،
نـ:گئرچک‌حدیث‌ایمیش‌بو کی خوبون‌وفاسی‌یوخ،

 

دردیم داهی یوخ ایسه بو ایشین صفاسی یوخ!
کیم سئودی خوبو، کیم دئدی‌خوبون‌جفاسی یوخ.

و یا اونون آشاغیداکی مطلعلی غزلینه:

نئجه کی شعرا زولف ایله خالی دئدیلر،

 

نورانی گؤرمه‌ییبن اونلاری خالی دئدیلر.

نسیمی ‌دئدیلر ردیفلی ‌شعرینی یازمیشدیر. او ‌تویوقلارینی ‌یازماقدادا‌ دیل‌باخیمیندان‌قاضی احمد برهان الدین تأثیرینده‌دیر.

 



[1] زندگی و اندیشه نظامی، یوخاریداکی، ص 12.

[2] نظامی کنگره‌سی مناسبتی ایله تبریزده «فروغ آزادی» نشریه‌سی‌نین حاضیرلادیغی مجموعه‌ده منیم نوع سیر سوژه در منظومههای نظامی عنوانلی مقاله‌مه باخین.

[3] آذربایجان و کیچیک آسیادا رایج تورکجه هیجری 12- نجی عصره قده‌ر عینی اولموشدور. بو دؤوره‌یه اسکی آنادولو تورکجه دؤورو آدی وئریلمیشدیر.

[4] اسلام آنسیکلوپدیسی، احمدی ماده‌سی.

[5] تاج الدین احمدی. جمشید و خورشید، محمد آکالین نشری، ارضروم، 1975، ص 66.

صفحه قبل صفحه بعد
نظر شما
نام : *
پست الکترونیک :
وب سایت/بلاگ :
*
:) :( ;) :D
;)) :X :? :P
:* =(( :O @};-
:B /:) =D> :S
کد امنیتی : *

برچسب ها : شناختنامه عماد الدین نسیمی بر اساس پژوهش دکتر حسین محمدزاده صدیق,سید عماد الدین نسیمی در تحقیقات دکتر حسین محمدزاده صدیق, پژوهشهای دکتر حسین محمدزاده صدیق پیرامون سید عماد الدین نسیمی, شناختنامه عماد الدین نسیمی به روایت دکتر حسین محمدزاده صدیق, حسین محمدزاده صدیق مصحح آثار عماد الدین نسیمی,عماد الدین نسیمی در تحقیقات حسین محمدزاده صدیق, فضل الله نعیمی و حروفیه به روایت دکتر صدیق,شناختنامه سید عماد الدین نسیمی بر اساس پژوهشهای دکتر حسین محمدزاده صدیق,
ارسال در تاريخ جمعه 7 مهر 1391 توسط دکتر صدیق. ارسال: سید احسان شکرخدایی